Funguka, chukua hatua kumlinda mtoto apate elimu

WIKI iliyopita, Shirika la Wanawake katika Sheria na Maendeleo Barani Afrika (WiLDAF) lilizindua siku 16 za kupinga ukatili wa kijinsia zinazoendelea hadi leo. Moja ya mambo yaliyohimizwa katika uzinduzi huo, ni uwepo wa mazingira bora kwa mtoto nyumbani na shuleni. Siku 16 za kupinga ukatili wa jinsia hufanyika kila mwaka kwa kushirikisha wadau mbalimbali ambao wote kwa pamoja wanatetea haki za watoto na wanawake.

Kwa mwaka huu, maadhimisho yamejielekeza katika kuhimiza usalama mashuleni, lengo likiwa ni kuhamasisha umma kukujua ukubwa na hatimaye kupambana na tatizo la ukatili kwa vijana na watoto.

Halikadhalika, maadhimisho ya mwaka huu yameshirikisha taasisi za serikali na taasisi binafsi. Katika kuhakikisha Tanzania inatokomeza ukatili wa kijinsia, WiLDAF na wanaharakati mbalimbali wameiomba serikali kuboresha miundombinu rafiki kwa watoto wa shule ili kupunguza vitendo vya ukatili. Miundombinu hiyo ni paoja na vyoo bora, mabweni ya wanafunzi, madawati, usafiri na uzio wa kuzunguka shule kwa ajili ya ustawi wa wanafunzi shuleni.

Mkurugenzi wa WiLDAF, Judith Odinga, anasema kuwa kutokuwepo kwa miundo mbinu bora kunachangia ongezeko la ukatili wa jinsia. Odunga anasema mazingira yasiyo salama kwa watoto shuleni, yana madhara makubwa na kwamba wao wanaamini kuondolewa kwa vikwazo vinavyochochea ukatili wa kijinsia kwa watoto, kutachangia kuleta usawa wa kijinsia kwa watoto wa kike na wa kiume. Anasema mazingira hayo yanachangia pia mabinti wanaosoma kufanyiwa ukatili wa kingono.

“Watoto wanapokuwa shuleni na kufanyiwa ukatili wa kingono wanakuwa katika hatari kubwa ya kupata maambukizi ya Ukimwi mara tatu zaidi ya watoto ambao hawajawahi kufanyiwa ukatili,” anaeleza Odunga.

Anafafanua kwamba katika siku 16 za kupinga ukatili wa kijinsia kaulimbiu zinazoenda hadi Desemba 10 ni “Funguka, Chukua hatua mlinde mtoto apate elimu.” Maadhimisho hayo yatafanyika hadi Desemba 10 ambapo wadau wa maendeleo watazungumzia namna ya kukomesha ukatili huo.

Anafafanua kuwa utafiti uliofanywa na Chuo cha Tiba Muhimbili (MUHAS) kwa kushirikiana na WiLDAF, umetambua athari zinazochangia ukatili wa kijinsia, ikiwa ni pamoja na wazazi kutowajali watoto pamoja na adhabu kali. Aidha, adhabu ya viboko inachukuliwa pia kama moja ya aina za ukatili dhidi ya watoto na kwamba inaathiri pia maendeleo ya elimu ya watoto.

Hii maana yake ni kwamba katika shule ambayo walimu wanachapa sana watoto hukosa hamu ya kusoma kila wakati wakiishi katika hali ya woga. Kutokana na hali hiyo, shirika hilo limeiomba serikali kufutwa kwa adhabu ya viboko shuleni na kuomba walimu watumie njia mbadala ya kuwaadhibu wanafunzi. Baadhi ya njia ambazo huwa zinatumika katika baadhi ya mashule, hususan yale ya bweni ni pamoja na mwanafunzi kuchota maji ya kupikia wiki nzima, kufagia eneo kubwa, kupatiwa kipande cha kulima au kung’oa kisiki.

Lakini wakati adhabu hizo pamoja na viboko zikiwa hasi siku hizi inaaminika pia kwamba mtoto anaweza kurekebishwa kwa mbinu chanya ambayo ni kupewa ushaurimalezi. Odunga anasema ni lazima kutengeneza muongozo wa utekelezaji wa sera ya elimu ya mwaka 2014, utakaoelekeza upatikanaji wa elimu ya msingi iliyo bora na salama.

Anasema changamoto nyingine ni kukosekana kwa usawa kati ya watoto wa kiume na wa kike ambao huwajengea hofu watoto wa kike na wakati huo huo huwajengea watoto wa kiume ujasiri kwa kuona kwamba ni sahihi kwao kufanya vitendo vya ukatili wa kijinsia.

Lingine linalohimizwa ni kuundwa kwa mabaraza yatakayokuwa yanasimamia malalamiko ya wanafunzi mashuleni. Mabaraza hayo yatakuwa chachu ya kutambua changamoto mbalimbali wanazokumbana nazo watoto katika mazingira yanayowazunguka.

“Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi na Wizara ya Katiba na Sheria zitunge sheria kudhibiti ukatili majumbani na kubadilisha sheria ya Ndoa ya mwaka 1971, inayoruhusu mtoto wa kike mwenye umri chini ya miaka 18 kuolewa, kwa ridhaa ya mahakama au wazazi,” anaongeza Odunga.

Pia anasema utafiti kuhusu ukatili dhidi ya Watoto (VAC) uliofanywa na Shirika la Kimataifa linaloshughulikia Watoto (UNICEF), mwaka 2011 unaonesha kuwa watoto watatu wa kike kati ya 10 na mtoto mmoja wa kati ya saba wa kiume wenye umri kati ya miaka 13-24 wamewahi kufanyiwa ukatili wa kingono. Pia utafiti unaonesha kwamba asilimia sita ya watoto wa kike wamelazimishwa kufanya tendo la ngono kabla ya miaka 18.

Wakati huo huo, utafiti huo unaonesha kuwa mara nyingi watoto wa kike wanafanyiwa vitendo vya kingono na wanaume waliowazidi umri wakati watoto wa kiume wakati mwingine wanafanyiwa ukatili huo na watoto wenye umri sawa. Tafiti pia imeonesha kuwa vitendo hivyo vinafanywa na watu wanaowafahamu wakiwemo majirani, wapenzi wao na watu wenye mamlaka mbalimbali katika mazingira ya shule.

“Ni asilimia 32.2 ya watoto wa kike na asilimia 16.6 ya watoto wa kiume wamefanyiwa vitendo vya ukatili wa kijinsia na watu wasio wafahamu,” anasisitiza Odunga.

Vitendo hivyo hufanyika maeneo ambayo uangalizi wa watu wazima unahitajika kuwepo kwa mfano mashuleni, njiani, majumbani na wakati mwingine katika vyombo vya usafiri. Anaeleza kuwa mazingira, mila na desturi ikijumuisha familia za Kitanzania, vimekuwa vikichangia vitendo vya ukatili wa kijinsia.

Vitendo vya ukatili na udhalilishaji vina madhara ya kiafya kwa watoto kwani hukatisha uwezo wao kielimu, mahudhurio ya shule na hivyo kusababisha matokeo mabaya ya ufaulu wao katika mitihani. Odunga anatoa mwito kwa jamii kwa ujumla ihamasishe usawa wa kijinsia, mahusiano yasiyo na ukatili na pia isibague na kunyanyasa waathirika wa ukatili wa kijinsia.

Pia anasema ikiwa kutakuwa na dhamira ya dhati kwa watunga sera, wazazi, walimu na jamii kwa ujumla katika kuzuia ukatili wa kijinsia na ukatili wa watoto, kutakuwa na matokeo mazuri katika vita dhidi ya ukatili wa kijinsia. Ni lazima kutofumbia macho masuala ya ukatili kwa ujumla wake ili kujenga jamii imara.

Ofisa wa Polisi Mkoa wa Kipolisi wilaya ya Ilala, Christina Onyango anasema matukio ya ukatili yanachangia watoto kukinzana na sheria na kufanya makosa mbalimbali. Onyango anasema kuwa maandamano ya watoto yatawajengea uwezo wa kutambua haki zao.

Kwa kutambua hilo, Jeshi la polisi Mkoa huo, wameanzisha dawati la jinsia pamoja na klabu za watoto katika shule zote kwa lengo la kuwapa nafasi watoto hao kutoa malalamiko yao.

Pia anasema wataendelea kutoa elimu katika masoko na baa ili watoto wasifanyishwe kazi pamoja na wahudumu wa baa watambue haki zao.

Mmoja wa wadau wa kupinga ukatili wa jinsia, Francisca Shilayo kutoka Shirika la Jukwaa la Mtoto (SIDF) anasema kuwa wanaendelea kutoa elimu katika masoko na wazee wa kimila ili kupunguza ukatili huo. Shilayo anasema kuwa wanahakikisha wanapinga ukatili wa kijinsia kwani mara nyingi Desemba hutumiwa kwa ajili ya kufanya ukeketaji.

“Tunahamasisha jamii kubadilisha mitazamo yao kwa kuzungumza kupitia vyombo mbalimbali vya habari, lakini tatizo lililopo ni kwamba sheria zipo lakini utekelezaji wa sheria ndio kikwazo,” anasema Shilayo.

Mwanaharakati Bahati Mandago anasema kuwa suala la viboki vinajenga chuki, hasira na kiburi kwa mtoto. Mandago anasema ni vyema kuwafundisha watoto kwa upendo na unyenyekevu kwa lengo la kumjengea mtoto ustawi wa ukuaji wake.

Siku 16 za kupinga ukatili wa kijinsia ni tukio la kila mwaka ili kuwa na nguvu ya pamoja katika kuzuia kuenea kwa janga hilo. Siku za hizo huanzia Novemba 25 ni Siku ya Kimataifa ya Kupinga Ukatili dhidi ya Wanawake, Novemba 29, Siku ya Watetezi wa Haki za Binadamu.

Pia Desemba Mosi ni Siku ya Ukimwi Duniani, Desemba 3, Siku ya Watu wenye ulemavu, Desemba 6, Siku ya Kimataifa ya kumbukumbu ya Mauaji ya Kikatili ya Montreal yaliyotokea mwaka 1989, ambapo wanawake 14 waliuawa na mtu aliyekuwa anawachukia wanawake.

Tarehe hizo zilichaguliwa mahsusi ili kuhusianisha kwamba ukatili wa kijinsia unaongeza maambukizi ya Ukimwi na Ukiukwaji wa Haki za Binadamu. Funguka, chukua hatua kumlinda mtoto apate elimu Mkurugenzi wa WiLDAF, Dk Judith Odunga akizungumza na wanahabari Dar es Salaam hivi karibuni kuhusu ukatili wa jinsia. (Picha kwa hisani ya mtandao).